Công khai (Coming out) được hiểu đơn giản là quá trình tự tiết lộ về xu hướng tính dục/ bản dạng giới của bản thân. Để đánh giá thực tế tình trạng công khai trong giới trẻ hiện nay, Vòm Psy đã tiến hành nghiên cứu dựa trên nhóm sinh viên thuộc trường Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh (HCMUSSH). Khách thể nghiên cứu là những SV có tuổi từ 18 đến 40 tuổi đang theo học tại HCMUSSH. Mẫu được lấy ngẫu nhiên bằng bảng khảo sát online, trong đó 164 mẫu khảo sát đạt yêu cầu.
Theo nghiên cứu, 82.3% sinh viên LGBT+ tại trường đã công khai bản dạng giới và xu hướng tính dục. Bên cạnh đó, vẫn còn những sinh viên chưa sẵn sàng công khai hoặc chỉ công khai trong một nhóm đối tượng nhất định. Hãy cùng Vòm Psy tìm hiểu về sự thoải mái và mức độ được đón nhận khi công khai của các bạn thuộc cộng đồng LGBT+.
- Tổng quan nghiên cứu về tình trạng công khai bản dạng giới/xu hướng tính dục ở thanh thiếu niên LGBTQ+ trong bối cảnh quốc tế và Ấn Độ cho thấy, “đây là hành trình quan trọng”, có thể mang lại cảm giác được chấp nhận nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ kỳ thị và phân biệt đối xử, dẫn đến căng thẳng tâm lý đáng kể đối với người trẻ.
- Theo thống kê mức độ thoải mái và mức độ đón nhận khi công khai bản dạng giới và xu hướng tính dục” cho thấy sinh viên thoải mái nhất khi công khai với bạn bè và nhóm cộng đồng LGBT+ với điểm trung bình lần lượt là 4.28 và 4.29. Trong khi đó, gia đình đạt điểm trung bình thấp nhất với 2.4. Lý giải về điều này nghiên cứu về Trải nghiệm công khai giới tính của Trung tâm Nghiên cứu Pew Hoa Kỳ năm 2024 cho thấy, bạn bè và nhóm cộng đồng LGBT+ thường dễ dàng đồng cảm và hiểu rõ hơn về những khó khăn mà người LGBT+ phải đối mặt. Nhưng gia đình có nhiều kỳ vọng và áp lực hơn về việc tuân thủ các chuẩn mực truyền thống. Việc một thành viên trong gia đình công khai bản dạng giới và xu hướng tính dục thuộc nhóm thiểu số có thể gây ra sự xung đột và căng thẳng dễ dẫn đến những vấn đề tâm lý nghiêm trọng như lo âu và trầm cảm.
- Cũng theo số liệu thống kê, mức độ đón nhận khi công khai với bạn bè và nhóm cộng đồng LGBT+ là cao nhất với điểm trung bình lần lượt là 4.53/5 và 4.47/5. Bạn bè và Cộng đồng LGBT+ thường tạo không gian an toàn có thể chia sẻ và nhận được sự hỗ trợ từ những người có cùng trải nghiệm giúp các thành viên cảm thấy đồng cảm và được chấp nhận. Mức độ đón nhận từ đồng nghiệp và cộng đồng khác không thuộc LGBT+ đều có điểm trung bình 3.77 cho thấy một mức độ chấp nhận tương đối nhưng vẫn có sự tồn tại của một số rào cản và sự không đồng thuận hoàn toàn trong các môi trường này. Đáng lưu ý đối với gia đình đạt điểm trung bình thấp nhất với 2.85. Lý giải về điều này Family Acceptance Project (FAP) cho biết trong nghiên cứu về Dự án Sự chấp nhận của gia đình họ tìm thấy nguyên nhân đến từ những kỳ vọng truyền thống và sự thiếu hiểu biết về LGBT+ đã gây cản trở việc chấp nhận khi con cái công khai bản dạng giới hoặc xu hướng tính dục. Điều này có thể dẫn đến từ chối, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm lý của cá nhân.
CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN BẢN DẠNG TÍNH DỤC (Sexual identity) của người LGBT+
[Tiếp cận từ Mô hình Cass (1979)]
Trong nhiều năm qua, bản dạng tính dục đã trở thành một trong những chủ đề nhận được sự quan tâm sâu sắc trong tâm lý học, đặc biệt là ở nhóm người đồng tính nam, đồng tính nữ, song tính và người queer (LGBT+). Tại Việt Nam, dù sự chấp nhận xã hội ngày càng tăng, nhiều người LGBT+ vẫn trải qua một quá trình nội tâm đầy thử thách để khẳng định bản thân và tìm được sự hòa hợp trong gia đình, trường học, và xã hội.
Mô hình phát triển bản dạng tính dục của Vivienne Cass (1979) mô tả sáu giai đoạn mà người LGBT+ có thể trải qua khi nhận diện và khẳng định bản thân trong môi trường mà quan điểm về nhị nguyên giới (dị tính) chủ đạo.
Giai đoạn Bối rối về bản dạng (Identity Confusion)
Đây là giai đoạn đầu tiên khi một người bắt đầu cảm nhận sự hấp dẫn với người cùng giới – thường kèm theo nỗi hoang mang và cảm giác tội lỗi do mâu thuẫn với chuẩn mực văn hóa, gia đình, và niềm tin cá nhân.
Nhiều người cho rằng “đây là sai trái” hoặc “chỉ là cảm xúc nhất thời”, dẫn đến việc kìm nén hoặc phủ nhận bản thân
Một số tìm đến hôn nhân dị tính, t-ì-n-h d-ụ-c không có tình cảm, hoặc tôn giáo như một cách “chữa trị”
Có biểu hiện tự k-ỳ t-h-ị, thậm chí ghét bỏ cộng đồng LGBT+
Ở Việt Nam, nơi nền tảng gia đình truyền thống và hình mẫu dị tính còn rất mạnh, giai đoạn này thường kéo dài và âm thầm, gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tinh thần của người trẻ.
Giai đoạn So sánh (Identity Comparison)
Người LGBT+ bắt đầu ý thức rằng mình khác biệt so với người xung quanh, và bắt đầu so sánh cảm xúc, hành vi của bản thân với các hình mẫu được xã hội chấp nhận.
Họ có thể chấp nhận hành vi đồng tính nhưng chưa sẵn sàng chấp nhận bản thân là người đồng tính
Cảm giác xấu hổ, tội lỗi, hoặc lo sợ bị phát hiện thường xuất hiện
Một số người giữ kín bản dạng của mình, sống hai mặt, vừa giữ hình ảnh “bình thường” trước mặt gia đình, vừa tìm kiếm những kết nối riêng tư với người cùng giới
Giai đoạn này đòi hỏi người LGBT+ có không gian an toàn và thông tin chính xác để không rơi vào trạng thái lo âu hoặc cô lập kéo dài.
Giai đoạn Thừa nhận và Bù đắp (Identity Tolerance)
Người LGBT+ bắt đầu thừa nhận bản dạng tính dục của mình, nhận ra rằng điều này là một phần tự nhiên của con người.
Họ chủ động tiếp cận cộng đồng LGBT+, tìm kiếm sự đồng cảm và kết nối xã hội
Tuy nhiên, vẫn có thể xuất hiện cảm giác mặc cảm, và họ cố gắng bù đắp bằng việc thể hiện bản thân thông qua học tập, công việc, hoặc ngoại hình
Trải nghiệm cả tích cực (có bạn đồng cảm, được công nhận) và tiêu cực (bị xa lánh, bị kiểm soát).
Tại Việt Nam, nơi “giữ thể diện gia đình” là quan trọng, sự chấp nhận này thường đi kèm áp lực che giấu hoặc sống kín đáo, dù đã có sự thay đổi nhận thức ở giới trẻ.
Giai đoạn Chấp nhận bản thân (Identity Acceptance)
Người LGBT+ chấp nhận bản thân một cách rõ ràng, coi đây là một phần của con người mình, không còn muốn phủ nhận.
Có nhu cầu khẳng định bản thân trong cộng đồng và thường phản ứng mạnh với sự kỳ thị từ người khác
Cảm giác “thuộc về” cộng đồng LGBT+ trở nên rõ nét, và họ bắt đầu tìm kiếm tình yêu, sự công nhận và không gian sống thật
Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào cộng đồng hoặc bạn bè LGBT+ cũng có thể khiến cá nhân bị ảnh hưởng bởi những chuẩn mực mới thay thế.
Ở giai đoạn này, người LGBT+ dễ bị tổn thương nếu không được gia đình, trường học hoặc nơi làm việc thấu hiểu và hỗ trợ.
Giai đoạn Tự hào (Identity Pride)
Đây là giai đoạn đánh dấu sự tự tin mạnh mẽ về bản dạng:
Họ công khai xu hướng tính dục, sẵn sàng đối đầu với định kiến và khẳng định giá trị bản thân
Một số người có thể rơi vào trạng thái “chống dị tính”, hoặc “chỉ chơi với người LGBT+”, điều này xuất phát từ kinh nghiệm bị tổn thương hoặc cô lập kéo dài trước đó
Có xu hướng cực đoan hóa bản sắc, thể hiện sự ưu việt của cộng đồng mình.
Ở Việt Nam, sự tự hào này đang ngày càng thể hiện qua các hoạt động cộng đồng như Pride, chiến dịch truyền thông tích cực, nhưng vẫn cần được điều hướng để không trở thành sự cô lập ngược chiều.
Giai đoạn Hòa nhập bản dạng (Identity Synthesis)
Đây là giai đoạn phát triển cao nhất, khi người LGBT+ không còn định nghĩa mình chỉ qua bản dạng tính dục mà hòa hợp nó với các mặt khác trong cuộc sống như công việc, gia đình, giá trị sống.
Cá nhân nhìn nhận bản thân một cách trọn vẹn, không còn cực đoan, biết trân trọng sự khác biệt và xây dựng các mối quan hệ lành mạnh
Khôi phục sự gắn bó với gia đình, kể cả với những người từng không ủng hộ
Tìm thấy ý nghĩa sống vượt qua danh xưng “LGBT+”, hướng đến các giá trị sâu sắc như lòng trắc ẩn, sự phát triển cá nhân, đóng góp xã hội.
Đây là giai đoạn mà cá nhân có thể trở thành người hỗ trợ hoặc truyền cảm hứng cho người LGBT+ khác, tạo ra ảnh hưởng tích cực trong cộng đồng.
Hành trình phát triển bản dạng tính dục ở người LGBT+ là một tiến trình tâm lý – xã hội kéo dài, đòi hỏi nhiều nỗ lực của cá nhân và sự hỗ trợ từ cộng đồng. Trong bối cảnh văn hóa Việt Nam, nơi gia đình và cộng đồng đóng vai trò rất lớn, sự phát triển lành mạnh của bản dạng LGBT+ không chỉ phụ thuộc vào cá nhân mà còn vào sự thấu hiểu và chấp nhận của xã hội.
Mỗi giai đoạn trong Mô hình Cass phản ánh một bước chuyển tâm lý quan trọng. Các nhà tâm lý học, nhà giáo dục và gia đình cần nắm bắt tiến trình này để hỗ trợ người LGBT+ phát triển một bản sắc tích hợp, vững vàng và tích cực – như một phần tự nhiên và trọn vẹn của nhân cách con người.
